Bazara borsê ya Hewlêrê hat vekirin

Bazara Borsê ya Hewlêrê bi Fermî Hat Vekirin

Bazara borsê ya Hewlêrê ku navê wê Borsa Erbil Stock Exchange (ESX) ye, bi fermî hat vekirin û ev yek gaveke dîrokî ye ji bo aboriya Herêma Kurdistanê. Ev bazara borsê ya yekem e ku li herêmê tê vekirin û dê derfeta veberhênanê ji bo hemû welatiyên herêmê û veberhênerên biyanî peyda bike.

Di roja vekirinê de, 15 pargîdaniyên herêmî yên mezin di borsê de hatine tomar kirin û bazirganiya yekem bi serfirazî hat kirin. Hêjaya bazara di roja yekem de gihîşt 2.5 mîlyar dolar û ev yek ji pêşbîniyên pisporên aborî zêdetir bû. Ev nîşan dide ku eleqeya mezin ji bo veberhênanê li Kurdistanê heye.

Çawa Bazara Borsê Dixebite?

Bazara borsê cihek e ku tê de pişkên pargîdaniyan tên kirrîn û firotin. Dema ku kesek pişkên pargîdaniyekê dikire, ew dibe xwediyê beşek ji wê pargîdaniyê. Heke pargîdanî qezenc bike, hêjaya pişkan zêde dibe û veberhêner sûd werdigire. Bazara borsê ya Hewlêrê li gorî pîvanên navneteweyî hatiye sazûmankirin.

• Demjimêrên bazarê: ji 9:00 heta 14:00, ji Yekşemê heta Pêncşemê
• Dravê bazirganiyê: Dînarê Iraqî û Dolarê Amerîkî
• Komîsyona bazirganiyê: ji sedî 0.1 heta sedî 0.5 li gorî hêjaya bazirganiyê
• Pergala bazirganiyê: elektronîkî, bi serhêl ji her derê cîhanê ve tê gihîştin

«Vekirina bazara borsê ya Hewlêrê qonaxeke nû ye di dîroka aboriya Kurdistanê de. Ev dê aboriya me profesyoneltir bike û derfetên veberhênanê ji bo hemû welatiyan peyda bike.»

— Hemîd Ebdulezîz, Serokê Desteyê Rêkxistina Bazarên Darayî yên Kurdistanê

Pargîdaniyên ku di Borsê de Tomar Bûne

Di qonaxa yekem de, 15 pargîdaniyên herêmî yên mezin di borsê de hatine tomar kirin. Ev pargîdanî ji sektorên cuda ne û hemû pargîdaniyên navdar ên Kurdistanê ne. Tê payîn ku di mehan pêş de, hejmara pargîdaniyên tomarkirî dê gihîje 50 an zêdetir.

1. Pargîdaniya Kar Group: sektora avakirin û binesaziyê, hêjaya bazarê 800 mîlyon dolar
2. Pargîdaniya Faruk Group: sektora bazirganî û pîşesaziyê, hêjaya bazarê 600 mîlyon dolar
3. Pargîdaniya Kurdistan Telecom: sektora têlekomê, hêjaya bazarê 500 mîlyon dolar
4. Banqeya Cîhan: sektora darayî, hêjaya bazarê 450 mîlyon dolar
5. Pargîdaniya Qaiwan Group: sektora enerjî û avakirinya, hêjaya bazarê 350 mîlyon dolar

Mercên Tomarkirinê di Borsê de

Ji bo ku pargîdaniyek di borsê de were tomar kirin, divê çend mercan pêk bîne: divê herî kêm du salan e ku kar dike, divê raporên darayî yên kontrolkirî hebe, divê herî kêm ji sedî 20 ji pişkên xwe ji bo giştî veke û divê pîvanên rêkxistina borsê qebûl bike.

Sûdên Bazara Borsê ji bo Aboriyê

Vekirina bazara borsê dê gelek sûdên aborî bîne. Ya herî girîng, dê çavkaniyeke nû ya fînansman ji bo pargîdaniyan çêbike. Li şûna ku pargîdanî tenê ji bankan deyn bigirin, dikarin bi firoşa pişkan sermaye peyda bikin. Ev yek dê pêşveçûna sektora taybet bilez bike.

• Çavkaniya nû ya fînansman ji bo pargîdaniyan: bi firoşa pişkan sermaye peyda dikin
• Derfeta veberhênanê ji bo welatiyan: her kes dikare bi bihayeke kêm pişkan bikire
• Zêdekirina şefafiyetê: pargîdaniyên borsê neçar in raporên darayî bidin giştiyê
• Kişandina veberhênanên biyanî: veberhênerên biyanî dikarin bi hêsanî li Kurdistanê veberhênan bikin

Parastina Veberhêneran

Desteyê Rêkxistina Bazarên Darayî rêzikên hişk danîne ji bo parastina veberhêneran ji xapandinê. Di nav van rêzikan de, nerazîbûna bazirganiya hundirîn (insider trading), nerazîbûna manîpulasyona bazarê û ferzkirin ku hemû agahiyên girîng ji bo giştiyê bên belav kirin hene.

«Em dixwazin bazareke borsê ya paqij û şefaf ava bikin ku hemû veberhêner, çi biçûk çi mezin, jê sûd werbigirin. Parastina veberhêneran ji bo me pêşengiya herî mezin e.»

— Dr. Nîgar Ebdulla, Cîgirê Serokê Borsê ya Hewlêrê

Pêşveçûna Bazara Borsê di Salên Pêş de

Li gorî plana stratejîk a borsê, di salên pêş de çend gavên girîng dê bên avêtin. Di nav wan de destpêkirina bazirganiya bi bondan re, vekirina bazirganiya derivatîvan û girêdana bi borsên din ên herêmê re hene.

1. Sala 2026: destpêkirina bazirganiya bi bondan re û zêdekirina hejmara pargîdaniyan heta 50
2. Sala 2027: vekirina bazirganiya derivatîvan û girêdana bi borsa Bexdayê re
3. Sala 2028: girêdana bi borsên navneteweyî re û destpêkirina ETF-an

Teknolojiya Bazirganiyê

Bazara borsê ya Hewlêrê pergaleke teknolojî ya herî nûjen bi kar tîne. Ev pergal ji hêla pargîdaniyeke teknolojî ya Hindî ve hatiye çêkirin û dikare di çirkeyekê de bi hezaran bazirganiyên pêk bîne. Herwiha, aplikasyoneke mobîl jî heye ku veberhêner dikarin ji têlefona xwe bazirganiyê bikin.

Encam

Vekirina bazara borsê ya Hewlêrê gaveke dîrokî ye ku dê aboriya Kurdistanê biguhezîne. Ev bazara borsê dê şefafiyetê zêde bike, derfetên veberhênanê ji bo hemû welatiyan biafirîne û pargîdaniyên herêmî bihêztir bike. Heke hemû alî bi berpirsiyarî tevbigerin, ev dê bibe bingeheke bihêz ji bo aboriya paşerojê ya Kurdistanê.