Pêvajoya Aştiyê di Navbera Rûsya û Ukraynayê de
Şerê Rûsya û Ukraynayê ku di sala 2022an de dest pê kir, bûye yek ji mezintirîn krîzên siyasî yên sedsala 21emîn. Piştî du salan şer û wêrankirinê, her du alî jî di bin zextên navneteweyî de ne ku rêyekê ji bo aştiyê bibînin. Pêvajoya aştiyê ya ku di van mehên dawî de dest pê kiriye, hêviyên nû ji bo rawestana şer çêkiriye.
Gelek welat û rêxistinên navneteweyî hewl didin ku her du alî bînin ser maseyê. Tirkiye, Çîn û hejmarek welatên Afrîkayê wek navbeynkar tevdigerin. Lê pirsa sereke ev e: Ma ev hewldan dê encamek erênî bidin?
Paşxaneya Şer û Danûstandinên Berê
Ji destpêka şer ve, gelek hewldanên dîplomatîk hatin kirin. Lê mixabin piraniya wan bi ser neketin. Peymana Minskê ya berê jî nikaribû pirsgirêkên bingehîn çareser bike. Îro her du alî jî bi mercên cûda yên aştiyê tên ber hev.
Rûsya dixwaze ku herêmên ku dagîr kiriye wek parçeyên xwe werin naskirin. Ukrayna jî daxwaz dike ku hemû herêmên wê yên dagîrkirî werin vegerandin. Ev du helwestên dijber in û danûstandinan dijwar dikin.
«Aştî ne tenê rawestana şer e, lê avakirina paşerojekê ye ku hemû gel tê de bi ewlehî bijîn.»
Rola Welatên Navbeynkar
Di pêvajoya aştiyê de welatên navbeynkar roleke girîng dilîzin. Tirkiye ji destpêkê ve hewl daye ku her du alî bîne ser hev. Serokomar Erdogan gelek caran pêşniyarên xwe yên ji bo aştiyê parve kirine.
- Tirkiye: Wek navbeynkarê sereke yê herêmê kar dike û her du aliyan vedixwîne
- Çîn: Plana aştiyê ya 12 xalî pêşkêş kir û bi her du aliyan re têkiliyê didomîne
- Hindistan: Di lûtkeyên G20yê de bang li aştiyê kir û bi dîplomata hişk dixebite
- Brezîlya: Pêşniyarên xwe yên ji bo rawestana agir parve kir
- Welatên Afrîkayê: Heyetek taybet şand Moskowê û Kîevê
Hewldanên Yekîtiya Ewropayê
Yekîtiya Ewropayê jî di vê pêvajoyê de aktîf e. YE dixwaze ku aştî li ser bingehê mafê navneteweyî û yekitiya axa Ukraynayê be. Lê di heman demê de jî dizane ku bêyî danûstandin, aştî nayê bidestxistin.
- Danûstandinên rasterast ên di navbera Rûsya û Ukraynayê de
- Garantiyên ewlehiyê ji bo Ukraynayê ji hêla welatên rojavayî ve
- Plana nûavakirina Ukraynayê ya piştî şer
- Rakirina cezayên aborî yên li dijî Rûsyayê bi awayekî qonax bi qonax
Rewşa Meydanî û Bandora wê li ser Danûstandinan
Rewşa meydanî rasterast bandorê li ser danûstandinan dike. Dema ku aliyekî bi leşkerî bi ser dikeve, kêmtir amade ye ku li ser aştiyê danûstandinê bike. Ji ber vê yekê, gelek pisporên siyasî dibêjin ku pêşî divê agir bisekine.
Di van mehên dawî de, her du alî jî êrîşên xwe zêde kirine. Ev rewş danûstandinan dijwartir dike. Lê di heman demê de, her du alî jî dizanin ku ev şer nikare bi awayekî leşkerî bi dawî bê.
Bandora Aborî ya Şer
Şer bandorek mezin li aboriya her du welatan û cîhanê kiriye. Bihayên enerjiyê bilind bûne, bazirganiya navneteweyî asteng bûye û gelek pargîdanî zirarên mezin dîtine. Ev rewşa aborî jî zextê li ser her du aliyan zêde dike ku rêyekê ji bo aştiyê bibînin.
- Bihayên gazê li Ewropayê 3 qat zêde bûne
- Bazirganiya genim a cîhanî bi giranî bandor bûye
- Zêdetirî 500 milyar dolar zirar li binesaziya Ukraynayê hatiye kirin
- Aboriya Rûsyayê jî ji ber cezayan qels bûye
«Divê em hemû hewl bidin ku vê şerê bêwate rawestînin. Her roj ku derbas dibe, jiyan tên winda kirin û paşeroj tarîtir dibe.»
Paşeroja Pêvajoya Aştiyê
Pêvajoya aştiyê hê di destpêkê de ye û gelek astengî li ber hene. Lê hêvî heye ku bi dîplomata berdewam û zexta navneteweyî, encamek erênî were bidestxistin. Girîng e ku her du alî jî amade bin ku tiştan ji aliyê din ve jî bibînin.
Gavên Pêşerojê
- Rawestana agir a demkî wek gavê yekem
- Veguheztina girtiyên şer
- Vegerandina zarokên ku hatine revîn
- Danûstandinên li ser statûya herêmên nakokî
- Peymana aştiyê ya demdirêj û garantiyên ewlehiyê
Di encamê de, pêvajoya aştiyê dê dirêj û dijwar be. Lê alternatîf jî şerekî bêdawî ye ku tenê wêranî û kuştin tîne. Ji ber vê yekê, hemû hêzên aştîxwaz divê piştgiriya xwe bidomînin û zext li ser her du aliyan bikin ku bi rêya dîplomata pêş biçin.