Pargîdaniya Petrolê ya Kurdistanê: Dahata Neft ji Sedî 20 Zêde Bû

Pargîdaniya petrolê ya Kurdistanê ragihand ku dahata neft di çaryeka dawî de ji sedî 20 zêde bûye û ev yek encameke baş e ji bo aboriya herêmê. Ev zêdebûn hem ji ber zêdebûna hilberîna neftê û hem jî ji ber bilindketina bihayên neftê di bazara cîhanî de ye. Di vê çaryekê de, Kurdistanê rojane 450,000 bermîl neft hilberandiye.

Dahata neftê çavkaniya herî mezin a budceya Herêma Kurdistanê ye û ji sedî 55 ê hemû dahatên herêmê pêk tîne. Ji ber vê yekê, her guhertinek di hilberîn an bihayên neftê de bandoreke rasterast li ser aboriya herêmê dike. Zêdebûna dawî ya dahatê dê bibe alîkar ku hikûmet projeyên nû yên veberhênanê pêk bîne.

Hilberîna Neftê

Hilberîna neftê ya Kurdistanê di salên dawî de her ku diçe zêde dibe. Bi teknolojiyên nû yên derxistinê û bi vekirina bîrên nû yên neftê re, kapasîteya hilberînê mezin bûye. Niha Kurdistanê yek ji herêmên herî girîng ên hilberîna neftê li Iraqê ye.

  • Hilberîna rojane: 450,000 bermîl, ji ya sala borî ji sedî 10 zêdetir
  • Zeviyên sereke: Taq Taq, Tawke, Shaikan û Khor Mor
  • Hejmara bîrên aktîv: 350 bîr di 15 zeviyên neftê de
  • Rezervên îspatkirî: 45 mîlyar bermîl, ji sedî 3 ê hemû cîhanê
  • Kalîteya neftê: sivik û bi kalîte, di bazara cîhanî de xwestek e

«Sektora petrolê ya Kurdistanê di qonaxeke nû ya pêşveçûnê de ye. Em bi teknolojiyên herî nû kar dikin û ev yek karîgeriya hilberînê zêde kiriye. Armanca me ew e ku hilberîna rojane bigihînin 600,000 bermîl.»

— Kamal Etrusî, Wezîrê Çavkaniyên Xwezayî yê Hikûmeta Herêma Kurdistanê

Bihayên Neftê û Bandora wan

Bihayên neftê di bazara cîhanî de di mehan dawî de bilind bûne û ev yek ji bo welatên hilberîner ên wekî Iraq û Kurdistanê baş e. Biha ji 65 dolar ji bo bermîlekê gihîştiye 80 dolar û pisporên enerjiyê dibêjin ku dê di mehan pêş de jî bilind bimîne.

  1. Bihayê Brent: ji 65 dolar bilind bû ser 80 dolar ji bo bermîlekê
  2. Dahata Kurdistanê: ji 750 mîlyon dolar di mehê de bilind bû ser 900 mîlyon
  3. Dahata salane ya pêşbînîkirî: 10.8 mîlyar dolar, ji ya sala borî 1.8 mîlyar zêdetir

Faktorên ku Bihayê Neftê Diyar Dikin

Bihayên neftê ji hêla gelek faktoran ve tên diyarkirin: hilberîna cîhanî, daxwaziya cîhanî, rewşa jeopolîtîk û biryarên OPEC. Di van mehan de, kêmbûna hilberîna hin welatan û zêdebûna daxwaziya Çîn û Hindistanê bûne sedemên sereke yên bilindketina bihayan.

Pêşveçûna Sektora Gazê

Ji bilî neftê, sektora gazê jî li Kurdistanê pêşve diçe. Kurdistanê xwedî rezervên mezin ên gazê ye ku piraniya wan hîn nehatine bikaranîn. Di çarçoveya siyaseta enerjiyê ya nû de, hikûmet dixwaze sektora gazê bi lez pêşve bibe.

  • Rezervên gazê: 5.7 trîlyon metre kîb, ji herêmên herî dewlemend ên cîhanê
  • Hilberîna niha: 1,000 mîlyon fît kîb di rojê de
  • Bikaranîna hundirîn: 60% ji bo hilberîna karebayê tê bikaranîn
  • Plana borsê: di 5 salên pêş de dê gazê berbi Tirkiyeyê were borskirin

Projeya Gazê ya Khor Mor

Projeya gazê ya Khor Mor yek ji projeyên herî girîng ên enerjiyê ye li Kurdistanê. Ev proje ku ji hêla pargîdaniya Dana Gas ve tê meşandin, dê kapasîteya hilberîna gazê duqat bike. Lêçûna projeya firehkirinê 700 mîlyon dolar e û dê di sala 2027 de temam bibe.

«Gaz paşeroja enerjiyê ye û Kurdistanê xwedî çavkaniyên mezin ên gazê ye. Heke em van çavkaniyan bi aqilî bi kar bînin, dê bibe çavkaniyeke dahatê ya ji bo nifşên bê.»

— Dr. Adnan Osmên, Pisporê Enerjiyê û Şêwirmendê Hikûmetê

Cihêrengkirina Aboriyê

Digel ku neft hîn jî çavkaniya sereke ya dahatê ye, hikûmet baş dizane ku divê aboriyê cihêreng bike û pêwendiya bi neftê re kêm bike. Ji ber vê yekê, beşek ji dahata neftê tê xistin nav foneke dewlemendiya nifşan (sovereign wealth fund) ji bo paşerojê.

  1. Fona Dewlemendiya Nifşan: heta niha 2 mîlyar dolar hatiye berhevkirin
  2. Veberhênan di sektora çandiniyê de: 500 mîlyon dolar di 3 salên borî de
  3. Veberhênan di turîzmê de: 800 mîlyon dolar di projeyên nû de
  4. Veberhênan di teknolojiyê de: 300 mîlyon dolar ji bo navenda teknolojiyê

Hawirdora Enerjiya Pak

Di çarçoveya peymangirtinên navneteweyî yên guhertina avhewayê de, Kurdistanê jî hewl dide ku beşdariya xwe ya di gazên germbûnê de kêm bike. Ji bo vê yekê, projeya rakirina şewitandina gazê (gas flaring) dest pê kiriye û heta sala 2030 dê hemû gazên ku niha tên şewitandin bên berhevkirin û bikaranîn.

Encam

Zêdebûna dahata neftê ji bo Kurdistanê xeberek baş e, lê divê ev dahat bi aqilî were bikaranîn. Pêdivî ye ku beşek ji bo projeyên veberhênanê, beşek ji bo xizmetguzariyên giştî û beşek jî ji bo fona paşerojê were veqetandin. Heke ev yek were kirin, Kurdistanê dê ji potansiyela xwe ya neftê herî zêde sûd werbigire û di heman demê de aboriyeke domdar ava bike.