Rewşa Mirovî ya li Sûriyeyê: Krîzeke Berdewam
Neteweyên Yekbûyî careke din hişyarî da ku rewşa mirovî ya li Sûriyeyê hîn jî giran e. Piştî zêdetirî deh salan şer û aloziyan, bi mîlyonan kes hîn jî hewceyî alîkariya mirovî ne. Rapora nû ya NY nîşan dide ku nêzîkî 17 mîlyon kes li Sûriyeyê hewceyî alîkariyê ne.
Rewşa aborî ya Sûriyeyê gelek xirab e. Lîreya Sûriyeyê bi giranî daketiye û bihayên xwarinê gelek bilind bûne. Gelek malbat nikarin xwarina rojane ya xwe peyda bikin. Zarok bi taybetî bandor dibin û pirsgirêka birçîbûnê li gelek deveran heye.
Rewşa Bakurê Sûriyeyê û Herêmên Kurdî
Li bakurê Sûriyeyê ku bi piranî kurd lê dijîn, rewş bi taybetî dijwar e. Herêma Rojavayê ku ji hêla Rêveberiya Xweser ve tê birêvebirin, hem ji aliyê aborî hem jî ji aliyê ewlehiyê ve bi pirsgirêkan re rû bi rû ye.
Êrîşên berdewam ên li ser binesaziyê, bi taybetî li ser santrala avê û kareba, jiyana sivîlan gelek dijwar kiriye. Bi mîlyonan kes bêyî av û kareba ne û di şert û mercên gelek xirab de dijîn.
«Rewşa li Sûriyeyê ne tenê krîzeke mirovî ye, ew krîzeke wîjdanî ye ji bo hemû cîhanê. Em nikarin çavên xwe li ber vê rastiyê bigirin.»
Pirsgirêkên Tenduristiyê
Sîstema tenduristiyê ya Sûriyeyê bi giranî hilweşiyaye. Zêdetirî nîvê nexweşxaneyên welêt an hatine wêrankirin an jî bi nîvkî kar dikin. Kêmbûna derman û amûrên bijîşkî jiyana nexweşan dixe xetereyê.
- %50 nexweşxaneyan li Sûriyeyê bi tevahî an qismî ne karê xwe dikin
- Kêmbûna giran a dermanên nexweşiyên kronîk wek şekir û zexta xwînê
- Belavbûna nexweşiyên veguhêzbar di kampên penaberan de
- Kêmbûna bijîşk û hemşîreyan ji ber koçberiyê
- Zarokên bê derzîlêdan li gelek herêman zêde dibin
Rewşa Zarokan
Zarokên Sûriyeyê yên ku di nav şer de mezin bûne, bi giranî bandor bûne. Gelek ji wan nikarin biçin dibistanê, gelek jî bi nexweşiyên derûnî re têkoşîn dikin. UNICEFê ragihand ku nêzîkî 7 mîlyon zarokên Sûrî hewceyî alîkariyê ne.
- Nêzîkî 2.5 mîlyon zarok li Sûriyeyê naçin dibistanê
- %60 zarokan pirsgirêkên derûnî yên cidî hene
- Xebata zarokan li gelek deveran zêde bûye
- Zewaca zarokên keç bi giranî zêde bûye
Alîkariya Navneteweyî û Kêmasiyên wê
Alîkariya navneteweyî ya ku ji Sûriyeyê re tê şandin têr nake. NY daxwaz kiriye ku ji bo sala 2024an 4.4 milyar dolar bê bexşîn, lê heta niha tenê %30 ê vê meblaxa hatiye peyda kirin. Ev kêmasiya darayî rasterast bandorê li jiyana mîlyonan kesan dike.
Gelek rêxistinên alîkariyê neçar man ku bernameyên xwe kêm bikin an rawestînin. Bernameya Xwarina Cîhanê (WFP) ragihand ku neçar ma arîkariya xwe ji bo mîlyonan Sûriyan kêm bike.
Daxwazên NY ji Civaka Navneteweyî
- Zêdekirina alîkariya darayî ji bo Sûriyeyê bi lez
- Vekirina rêyên alîkariyê yên nû bo herêmên dorpêçkirî
- Piştgiriya projeyan ji bo nûavakirina binesaziya tenduristî û perwerdehiyê
- Zextkirina li ser hemû aliyan ji bo parastina sivîlan
«Her roj ku derbas dibe bêyî çareseriyek, nifşeke din a zarokên Sûrî bê hêvî dimîne. Divê cîhan ji bîr neke ku krîza Sûriyeyê hîn jî berdewam e.»
Penaberên Sûrî û Vegera wan
Nêzîkî 6 mîlyon penaberên Sûrî li welatên cîran û Ewropayê dijîn. Pirsa vegera wan yek ji pirsgirêkên herî dijwar e. Gelek penaberan dixwazin vegerin lê şert û merc hîn ji bo vegerê ne guncaw in.
Astengiyên Vegerê
- Nebûna ewlehiyê li gelek herêmên Sûriyeyê
- Wêranbûna mal û xaniyên penaberan
- Nebûna karên ku debara jiyanê pê bê kirin
- Tirsa ji desteserkirin û cezakirinê
- Nebûna kargehên tenduristî û dibistanan
Di encamê de, krîza Sûriyeyê yek ji mezintirîn krîzên mirovî yên serdema me ye û hewceyî bala berdewam a civaka navneteweyî ye. Bêyî çareseriyeke siyasî ya giştgîr, rewşa mirovî dê xirab bimîne û êş û azarên gel dê berdewam bikin.