Konferansa Avhewa ya Neteweyên Yekbûyî li Bakuyê
Konferansa avhewa ya Neteweyên Yekbûyî (COP) îsal li Bakuyê, paytexta Azerbaycanê dest pê kir. Zêdetirî 190 welat beşdarî vê konferansê dibin û li ser pêngavên nû yên ji bo parastina hawîrdorê danûstandin dikin. Ev konferans di demekê de tê lidarxistin ku krîza avhewayê gihîştiye asteke nû ya xeternak.
Sala borî wek germtirîn sala dîrokê hat tomarkirin û karesatên xwezayî li çar aliyên cîhanê zêde bûne. Ji ber vê yekê, zexta li ser serokan zêde ye ku biryarên bi bandor bigirin.
Armancên Sereke yên Konferansê
Konferansa Bakuyê çend armancên sereke hene ku beşdarbûyan hewl didin wan bigihînin encamê. Di serî de pirsa darayî ya herî girîng e: welatên pêşketî çiqas dravê ji bo welatên pêşveçûyî peyda bikin da ku ew jî karibin li hember guherîna avhewayê tedbîr bigirin.
- Zêdekirina fona avhewayê ji 100 milyar dolaran bo 300 milyar dolaran di salê de
- Plana giştî ya ji bo kêmkirina belavkirina gaza karbonê heta sala 2035an
- Damezrandina sîstema tazmînatê ji bo welatên ku ji karesatên avhewayê zirar dibînin
Pirsa Darayî
Yek ji pirsgirêkên herî dijwar ên konferansê pirsa darayî ye. Welatên pêşveçûyî dibêjin ku welatên pêşketî berpirsyariya dîrokî hene ji ber ku ew zêdetirîn gaza karbonê belavkirine. Ji ber vê yekê jî divê ew zêdetirîn pere bidin.
Lê welatên pêşketî jî dibêjin ku welatên wek Çîn û Hindistanê ku îro ji mezintirîn belavkerên gaza karbonê ne, divê ew jî beşdariya darayî bikin.
«Em nikarin li bendê bisekinin. Her sal ku em dereng dikevîn, lêçûna parastina gerstêra me du qat zêde dibe.»
Beşdariya Kurdistanê û Herêma Rojhilata Navîn
Herêma Kurdistanê jî di vê konferansê de temsîl dibe. Şandeke ji Hikûmeta Herêma Kurdistanê beşdarî konferansê ye û pirsgirêkên avhewayê yên herêmê parve dike. Zuhabûn, kêmbûna avê û germahiya zêde ji pirsgirêkên sereke yên herêmê ne.
- Kêmbûna baranê di 20 salên dawî de %30 kêm bûye li Kurdistanê
- Asta avê ya çemên Dîcle û Firatê bi giranî daketiye
- Germahiya havînê gihîştiye 50 dereceyên Celsius li hin deveran
- Çandiniya herêmê ji ber zuhabûnê bi giranî bandor bûye
- Koçberiya avhewayê dest pê kiriye ji gundên dûr
Enerjiya Nûjen û Veguheztina Enerjiyê
Yek ji mijarên sereke yên konferansê veguheztina ji enerjiya fosîl bo enerjiya nûjen e. Gelek welat soz dane ku heta sala 2030an kapasîteya enerjiya nûjen sê qat zêde bikin. Lê pirsa sereke ev e: Ma ev soz dê bêne cîbicîkirin?
Azerbaycan wek welatekî hilberînerê neftê cihekî balkêş e ji bo vê konferansê. Hin rexnegir dibêjin ku lidarxistina konferansê li welatekî neft-hilberîner nakokî ye.
Projeyên Enerjiya Nûjen li Kurdistanê
Li Kurdistanê jî projeyên enerjiya nûjen dest pê kirine. Çend santralên rojê li Hewlêr û Silêmaniyê hatine avakirin û projeyên bayê jî tên plankirin.
- Santrala enerjiya rojê ya Hewlêrê: 100 megawat kapasîte
- Projeya bayê ya Duhokê ku di qonaxa plansaziyê de ye
- Bernameya kêmkirina bikaranîna enerjiya fosîl heta sala 2035an
- Perwerdekirina pisporan di warê enerjiya nûjen de
«Guherîna avhewayê ne pirsgirêkeke paşerojê ye, ew krîzeke îroyîn e. Divê em îro tevbigerin, ne sibê.»
Encamên Çaverêkirî yên Konferansê
Konferans dê du hefte berdewam bike û tê payîn ku di dawiyê de peymanek nû were îmzekirin. Lê ezmûna konferansên berê nîşan dide ku danûstandin gelek caran dijwar in û encam her tim ne wek ku tê xwestin derdikeve.
Gavên Pratîk
- Her welat divê plana xwe ya neteweyî ya avhewayê nûve bike heta dawiya salê
- Damezrandina fona nû ya ji bo welatên ku ji karesatan bandor dibin
- Zêdekirina veberhênanê di enerjiya nûjen de li hemû welatan
- Pêşxistina teknolojiyên nû yên ji bo rakirina karbonê ji hewayê
Di encamê de, Konferansa Bakuyê fersendeke girîng e ji bo cîhanê ku gavên cidî bavêje ji bo parastina gerstêrê. Lê serkeftin bi îradeya siyasî û çalakiya hemû welatan ve girêdayî ye. Divê hemû welat, ji mezin heta biçûk, berpirsyariya xwe bigirin û bi hev re bixebitin.