Budceya Herêma Kurdistanê ya 2026: Plansazî ji bo Paşerojê
Hikûmeta Herêma Kurdistanê budceya sala 2026 bi 15 mîlyar dolar ragihand. Ev budce ji ya sala 2025 ji sedî 12 zêdetir e û ev yek nîşan dide ku hikûmet dixwaze xizmetguzariyên giştî baştir bike û di projeyên binesaziyê de veberhênan bike. Budce piştî nîqaşên dirêj di parlamentoya Kurdistanê de hat pejirandin.
Di vê budceyê de, ji sedî 45 ji bo meaşên karmendên hikûmetê, ji sedî 25 ji bo projeyên veberhênanê, ji sedî 15 ji bo xizmetguzariyên giştî û ji sedî 15 ji bo mesrefên din hatiye veqetandin. Ev dabeşkirin nîşan dide ku hikûmet hewl dide hevsengiyê di navbera mesrefên rêvebirî û veberhênanê de bigire.
Dabeşkirina Budceyê li gorî Sektoran
Budceya 2026 li gorî sektorên cuda hatiye dabeşkirin. Sektora perwerdeyê û tenduristiyê herî zêde ji budceyê werdigirin û ev yek nîşan dide ku hikûmet girîngiyê dide xizmetguzariyên bingehîn ên ji bo welatiyan.
- Perwerde: 2.5 mîlyar dolar (ji sedî 16.7) ji bo dibistanan, zanîngeh û bernameyan
- Tenduristî: 2.2 mîlyar dolar (ji sedî 14.7) ji bo nexweşxane û navendên tenduristiyê
- Binesazî: 2.0 mîlyar dolar (ji sedî 13.3) ji bo rê, pir û avahiyan
- Ewlehî: 1.8 mîlyar dolar (ji sedî 12) ji bo hêzên ewlehiyê û Pêşmerge
- Çandinî: 1.0 mîlyar dolar (ji sedî 6.7) ji bo pêşvebirina sektora çandiniyê
«Ev budce budceya pêşveçûn û reformê ye. Em dixwazin xizmetguzariyên giştî baştir bikin û di heman demê de bingeha aboriyeke bihêz ava bikin.»
— Masrûr Barzanî, Serokwezîrê Hikûmeta Herêma Kurdistanê
Çavkaniyên Dahatê
Dahatên budceyê ji çavkaniyên cuda tên. Çavkaniya herî mezin hîn jî petrol e ku ji sedî 55 ê dahatê pêk tîne. Lê hikûmet hewl dide çavkaniyên din ên dahatê jî mezin bike da ku pêwendiya bi petrolê re kêm bibe.
- Petrol: 8.25 mîlyar dolar (ji sedî 55), ji hêla hikûmeta navendî ya Iraqê ve tê şandin
- Bac û xercên gomrikê: 3.0 mîlyar dolar (ji sedî 20), ji bazirganî û bacên cuda
- Xizmetguzariyên hikûmetê: 1.5 mîlyar dolar (ji sedî 10), ji destûr û xizmetguzariyan
- Deynên navneteweyî: 1.5 mîlyar dolar (ji sedî 10), ji bankên navneteweyî
- Dahatên din: 750 mîlyon dolar (ji sedî 5), ji çavkaniyên cuda
Reforma Pergala Bacê
Di çarçoveya budceya 2026 de, hikûmet reforma pergala bacê jî ragihandiye. Armanca vê reformê zêdekirina dahatên bacê ye bêyî ku barê giran li ser welatiyan bike. Di nav reforman de nûjenkirina pergala bacê ya dîjîtal, yekemcarî bicihkirina baca hêjaya lêzêdekirî (VAT) û çêkirina pergaleke baştir a ji bo berhevkirina bacan hene.
Projeyên Veberhênanê yên Sereke
Di budceya 2026 de, 3.75 mîlyar dolar ji bo projeyên veberhênanê hatiye veqetandin. Ev projeyên binesaziyê dê bandoreke mezin li ser jiyan û aboriya herêmê bikin û di heman demê de karên nû biafirînin.
- Projeya rêya Hewlêr-Dihok ya otobana nû: 500 mîlyon dolar
- Projeya avdaniya deşta Hewlêrê: 400 mîlyon dolar ji bo çandiniya nûjen
- Projeya nexweşxaneya nû ya Silêmanî: 350 mîlyon dolar, 1000 nivîn
- Projeya navenda zanistî ya Kurdistanê: 300 mîlyon dolar li Hewlêrê
Pêşvebirina Binesaziya Dîjîtal
Ji bo yekem car, budceyê beşeke taybetî ji bo pêşvebirina binesaziya dîjîtal veqetandiye. 200 mîlyon dolar dê ji bo firehkirina torê ya înternet, çêkirina navendên daneyê û dîjîtalkirina xizmetguzariyên hikûmetê were xerckirin. Ev yek gaveke girîng e di rêya avakirina aboriya zanînê de.
«Dîjîtalkirin ne bijarte ye, ferz e. Heke em naxwazin di pêşbaziya cîhanî de paşve bimînin, divê em bi lez binesaziya dîjîtal ava bikin.»
— Dr. Rewaz Fayeq, Wezîrê Plansaziyê yê Hikûmeta Herêma Kurdistanê
Meaş û Karmendên Hikûmetê
Yek ji pirsgirêkên herî mezin ên budceyê meaşên karmendên hikûmetê ye. Niha zêdetirî 1.2 mîlyon kes ji hikûmetê meaş werdigirin û ev yek bareke giran e li ser budceyê. Di budceya 2026 de, 6.75 mîlyar dolar ji bo meaşan hatiye veqetandin.
- Karmendên sivîl: 650,000 kes, meaşê navînçe 800 dolar di mehê de
- Hêzên Pêşmerge: 200,000 kes, meaşê navînçe 600 dolar di mehê de
- Hêzên ewlehiya hundirîn: 150,000 kes, meaşê navînçe 700 dolar di mehê de
- Teqawîdî: 200,000 kes, meaşê navînçe 500 dolar di mehê de
Reforma Meaşan
Hikûmet plan kiriye ku di sala 2026 de reforma meaşan pêk bîne. Armanca vê reformê ev e ku pergaleke meaşan a dadperwer û şefaf were avakirin. Di nav reforman de yekgirtina meaşan, rakirina meaşên ducar û girêdana meaşan bi performansê re hene.
Encam
Budceya 2026 nîşan dide ku Hikûmeta Herêma Kurdistanê dixwaze di navbera pêdiviyên niha û amadekirina paşerojê de hevsengiyê bigire. Heke ev budce bi rêkûpêk û şefaf were bicihkirin, dê bandoreke erênî li ser jiyan û aboriya herêmê bike. Lê serkeftina budceyê bi reformên berfireh û rêvebiriya baş ve girêdayî ye.