Analîz: Pêvajoya Aştiyê li Tirkiyeyê
Pêvajoya aştiyê ya di navbera hikûmeta Tirkiyeyê û tevgera kurdî de di qonaxeke nû de ye. Piştî salên şer û aloziyê, her du aliyan gavên nû yên dîplomatîk avêtine.
Paşxaneya Dîrokî
Pêvajoya aştiyê ya yekem di sala 2013an de dest pê kiribû lê di sala 2015an de bi têkçûnê re bi dawî bû. Niha piştî deh salan, şert û mercên nû derketine holê ku rê li ber danûstandinên nû vedikin.
- Qonaxa Yekem (2013-2015): Agirbestê û danûstandinên vekirî
- Qonaxa Duyem (2015-2023): Şer û alozî
- Qonaxa Sêyem (2024-niha): Destpêka danûstandinên nû
Aktorên Sereke
Di vê pêvajoyê de gelek aktorên navneteweyî û herêmî rol dilîzin. Amerîka, Yekîtiya Ewropa û welatên cîran jî di vê pêvajoyê de cih digirin.
«Pêvajoya aştiyê ne tenê ji bo kurdan û tirkan girîng e, ew ji bo hemû Rojhilata Navîn watedar e. Aramiya li Tirkiyeyê dê bandoreke erênî li seranserê herêmê bike.»
— Prof. Dr. Hasan Cemal, Analîstê Siyasî
Bandora li ser Kurdistanê
Pêvajoya aştiyê bandoreke rasterast li ser Herêma Kurdistanê ya Iraqê dike. Têkiliyên bazirganî, ewlehî û siyasî yên di navbera Hewlêrê û Enqereyê de bi vê pêvajoyê ve girêdayî ne.
- Bazirganiya di navbera Kurdistanê û Tirkiyeyê de bigihîje 15 mîlyar dolaran
- Deriyê Îbrahîm Xelîl navenda sereke ya bazirganiyê ye
- Zêdetirî 2000 pargîdaniyên tirkî li Kurdistanê kar dikin
- Projeya rêya petrolê ya Kurdistanê-Ceyhan girîngiya stratejîk heye
- Pêvajoya aştiyê dê veberhênanên nû bîne herêmê
Bertekên Navneteweyî
Civata navneteweyî bi giranî vê pêvajoyê dişopîne. Amerîka û Yekîtiya Ewropa piştgiriya xwe ya ji bo çareseriya aştiyane diyar kirine.
Helwesta Welatên Cîran
Iraq, Sûriye û Îran jî ji nêzîk ve vê pêvajoyê dişopînin. Her welatek berjewendiyên xwe yên taybet di vê pêvajoyê de dibîne.
- Iraq: Piştgiriya tam ji bo aştiyê, ji ber ku ew ê aboriya herêmê xurt bike
- Îran: Bi hişyarî dişopîne, ji ber bandora li ser pirsa kurdî ya Îranê
- Sûriye: Di rewşeke aloz de ye lê gavên erênî li hêvî dike
«Divê em ji dîrokê ders bigirin. Pêvajoya aştiyê hewceyê sebir, bawerî û îradeya siyasî ye. Em amade ne ku alîkariya xwe bikin.»
— Berdevkê Yekîtiya Ewropa
Gavên Pêşerojê
Di mehên bê de tê çaverê kirin ku danûstandin bikevin qonaxeke nû. Komîteya hevbeş a ku ji nûnertiyên her du aliyan pêk tê, dê nexşerêya aştiyê amade bike.
Analîstên siyasî dibêjin ku ev dem derfeteke dîrokî ye û divê neyê winda kirin. Gel li her du aliyan jî dixwaze ku şer bi dawî bê û aştî were avakirin.