Aboriya Herêma Kurdistanê di Sala 2025an de Pêşveçûnek Berbiçav Tomar Kir
Aboriya Herêma Kurdistanê ya Iraqê di sala 2025an de ji sedî 7 mezin bû û ev yek ji bo herêmê destkeftiyeke girîng e. Ev mezinbûn bi taybetî di warên petrol, çandinî, avakirin û turizmê de hatiye dîtin. Li gorî raporên fermî yên Hikûmeta Herêma Kurdistanê, ev pêşveçûn ji hêla gelek faktorên hundirîn û derve ve hatiye piştgirîkirin.
Di vê salê de, veberhênanên biyanî jî bi rêjeyek berbiçav zêde bûne. Pargîdaniyên navneteweyî yên mezin ji bo projeyên aborî li Kurdistanê eleqedar bûne û ev yek bûye sedemek sereke ya mezinbûna aborî. Herwiha, reform û guhertinên yasayî yên ku hikûmetê pêk anîne jî bandoreke erênî li ser hawirdora veberhênanê kiriye.
Sektorên Sereke yên Mezinbûnê
Gelek sektorên aborî di vê salê de pêşveçûneke baş tomar kirine. Sektora petrol û gazê hîn jî sektora herî girîng a aboriya herêmê ye, lê sektorên din jî bi lez mezin dibin. Ev cihêrengiya aborî ji bo paşerojê nîşaneke baş e.
- Sektora petrol û gazê: ji sedî 12 mezin bû û bû çavkaniya herî mezin a dahatê
- Sektora çandiniyê: ji sedî 8 mezin bû bi saya projeyên avdanê yên nû
- Sektora avakirinya: ji sedî 15 mezin bû û gelek projeyên nû hatin destpêkirin
- Sektora turizmê: ji sedî 22 mezin bû û hejmara mêvanan gihîşt rekorekê
- Sektora teknolojiyê: ji sedî 18 mezin bû û gelek pargîdaniyên nû hatin damezrandin
«Aboriya Herêma Kurdistanê di rêyeke rast de pêş dikeve. Em dixwazin heta sala 2030 aboriyeke cihêreng û bihêz ava bikin ku tenê bi petrolê ve girêdayî nebe.»
— Awat Şêx Cenab, Wezîrê Darayî yê Hikûmeta Herêma Kurdistanê
Veberhênanên Biyanî
Di sala 2025an de, veberhênanên biyanî yên rasterast (FDI) gihîştin 3.2 mîlyar dolar û ev yek ji sedî 25 ji sala borî zêdetir e. Welatên ku herî zêde li Kurdistanê veberhênan kirine ev in: Tirkiye, Emarat, Kore ya Başûr û Çîn. Ev veberhênan bi taybetî di warên enerjî, avakirin û turizmê de bûne.
- Tirkiye: 1.1 mîlyar dolar veberhênan di warê avakirin û bazirganiyê de
- Emarat: 850 mîlyon dolar veberhênan di warê enerjî û turizmê de
- Kore ya Başûr: 520 mîlyon dolar veberhênan di warê teknolojî û perwerdeyê de
- Çîn: 430 mîlyon dolar veberhênan di warê binesaziyê de
Projeyên Stratejîk ên Nû
Hikûmeta Herêma Kurdistanê di vê salê de çend projeyên stratejîk ên nû ragihandine ku dê di salên pêş de bandoreke mezin li ser aboriyê bikin. Di nav van projeyan de avakirina limaneke zuha li Pêşxabûr, firokexaneya nû ya navneteweyî li Dihok û navenda teknolojiyê li Silêmanî hene.
Rewşa Bazara Kar
Li gorî daneyên Wezareta Kar û Civakî, di sala 2025an de 45,000 karên nû hatine afirandin. Ji van karan, ji sedî 40 di sektora taybet de ne û ji sedî 60 di sektora giştî de ne. Lê dîsa jî rêjeya bêkariyê li sedî 11 dimîne û ev hîn jî pirsgirêkeke mezin e.
- Hejmara karên nû: 45,000 di hemû sektoran de
- Rêjeya bêkariyê: ji sedî 14 daket ser sedî 11
- Meaşê navînçe: ji sedî 5 zêde bû li gorî sala borî
- Beşdariya jinan di bazara kar de: gihîşt sedî 28
Perwerde û Fêrbûna Pîşeyî
Hikûmetê bernameyên perwerdeyî yên nû yên ji bo fêrbûna pîşeyî destpêkirine. Ev bername bi taybetî ji bo ciwan û mezûnan hatine sêwirandin da ku karibin di sektorên nû de kar bikin. Di vê çarçoveyê de, 20 navendên fêrbûna pîşeyî li seranserê herêmê hatine vekirin.
«Pêdivî ye em di warê perwerdeyê de veberhênanên mezin bikin. Paşeroja aboriya me bi zanîn û jêhatîbûna ciwanên me ve girêdayî ye.»
— Dr. Kawe Ebdulrehman, Aborînasê Zanîngeha Silêmanî
Dûrnamaya Aborî ya 2026
Pisporên aborî pêşbînî dikin ku aboriya Kurdistanê di sala 2026an de jî dê ji sedî 5 heta 8 mezin bibe. Lê hin risk jî hene: nîzambûna bihayên petrolê di bazara cîhanî de û rewşa siyasî ya herêmê dê bandorê li ser vê mezinbûnê bikin.
- Pêşbîniya mezinbûna aborî: di navbera sedî 5 û 8 de
- Pêşbîniya enflasyonê: di navbera sedî 3 û 5 de
- Pêşbîniya veberhênanên biyanî: 4 mîlyar dolar
Pêşniyarên Pisporên Aborî
Pisporên aborî pêşniyar dikin ku hikûmet divê reformên berfireh di warê yasayan de pêk bîne, pergala bacê nûjen bike û ji bo sektora taybet piştgiriya bêtir peyda bike. Herwiha, cihêrengkirina aboriyê û kêmkirina pêwendiya bi petrolê re divê bibe pêşengiya siyaseta aborî ya hikûmetê.
Encam
Bi kurtasî, aboriya Herêma Kurdistanê di sala 2025an de pêşveçûneke baş tomar kiriye. Lê ji bo domandina vê pêşveçûnê, pêdivî ye ku reform berdewam bin, veberhênanên biyanî bên kişandin û aborî ji sedî sed pêwendiya bi petrolê re were kêmkirin. Heke ev gav bên avêtin, paşeroja aboriya Kurdistanê geş e.